منوچهر اميرى
27
فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى )
اشنه ( Os ? ne ) ( لا ) Muscus arboreus ( فر ) Lichen fleuri اشنه برومى زبان برواه بوذ و توفنه نيز و دوالخ و قتثا و بسريانى شنثا خوانندش و بتازى اشنه و ببارسى كروشبانه و دوالك و كرباسو . الابنيه ( بهم 23 ، زل 20 ) . رازى گويد او را به هندوى سپيلو گويند و به لغت سجزى ژاله گويند و ابو زيد صهار بخت در قرابادين خود او را به كربس تفسير كرده است و بعضى كرباس پايه گفتهاند . . و كربس پارسيان مرسام ابرص را گويند و چنان است كه اين اشنه را به - انگشتان كربس تشبيه كردهاند و در بعضى كتب عطر او را به اين طريق معرب داشتهاند و بعضى او را پايه هم گويند . . . ابو ريحان گويد آنچه از او معروف است نزد صيادنه دو نوع است يكى بغدادى و آن به لون سفيد است در غايت سفيدى و خوشبوئى و اهل بغداد از او عبير سازند و بغداد منبت او نيست و سبب كثرت او در بغداد آن است كه انواع عطرها را در بغداد رواج تمام است . و نوع ديگر هندى در سپيدى و خوشبوئى به مشابهت بغدادى نيست ( ترجمهء صيدنه ، ب 12 ) . اشنه نباتى است كه بر درخت صنوبر و بلوط و گوز و غير آن پديد آيد آنچه سپيد باشد نيك بود و آنچه سياه بود بد باشد ( اغراض ، 611 ) . پوستهاى نرم و نازك باشد كه بدرخت بلوط و صنوبر و گردو چسبد و خوشبوى است ( مفردات قانون ، دهخدا ) . آن را دواله مىگويند و به عربى ستيبته العجوز و مسك القرود خوانند مانند عشقه و لبلاب بر درخت پيچد ( برهان ، دهخدا ) به فارسى آلك و دوالك گويند - ( بحر الجواهر ، دهخدا ) ، به فارسى . . دوالى ( الفاظ الادويه ، دهخدا ) . اشنه لغت عربى است به فارسى دواله نامند و آن چيزى است شبيه به ريسمانهاى باريك پهن بهم پيچيده و بر شاخهاى درخت صنوبر و بلوط و ساير نباتات متكون مىشود و بهترين او سفيد و خوشبو و تازه و زبونترين او سياه است ( تحفه ، 25 ) . اشنه در عرايس الجواهر يكى از اطايب ( عطرها ) و از اقلام و اجزاى عنبر خوشبوى نوشته شده است ( همان كتاب ، 285 ) . هى شيب العجوز و يقال له ايضا الشيبه ( شرح اسماء ، م 11 ) - اشنه مأخوذ از لغت سريانى شنتا بر وزن حلو است و دلالت مىكند بر - انواع خزهها و عشقههائى كه بر درخت مىپيچد ( مايرهوف ، م 11 ) . يكى از آلگهاى گروه جلبكهاى قرمز ( به فرانسه ( RhodoPhycees كه در نواحى كوهستانى امريكا و اروپا مىرويد و در آن مادهاى شبيه نشاسته به نام ليكنين ( فرانسه ( Lichenine موجود است كه مصرف غذايى دارد ، دواله ، دواء المسك